Türkiye Cumhuriyeti

Cakarta Büyükelçiliği

Bilgi Notları

Endonezya Tarihi, 30.03.2017

Endonezya Tarihi (Özet)

 

Endonezya’yı oluşturan adalarda geniş bir ticaret ağı kuran “Vereenigde Oostindische Compagnie /Dutch East Indies” adlı Hollanda firması 1602-1798 yılları arasında kurduğu idari ve askeri sistem aracılığıyla Endonezya’yı yönetmiştir. 1798 yılında Endonezya’nın yönetimi doğrudan Hollanda Krallığı’na bağlanmıştır. Endonezya’yı oluşturan adalardaki sultanlık ve krallıklar çeşitli derecelerde varlıklarını korumuşlardır.

İkinci Dünya Savaşı sırasında 1942-1945 yılları arasında Endonezya Japonya tarafından işgal edilmiştir. Hollanda yönetimi bu süre içinde adalardan çekilmiştir. Japonya’nın İkinci Dünya Savaşı’nda yenilgiye uğramasından sonra Japon birlikleri İngiliz birliklerinin gözetiminde Endonezya’da yönetim ve idareyi 1945 yılının sonuna kadar sürdürmüşlerdir.

Endonezya, Japonya’nın İkinci Dünya Savaşı’nda yenilgisini takiben 17 Ağustos 1945 tarihinde bağımsızlığını ilan etmiş; ancak bağımsızlık ilanı müttefik ülkeler tarafından kabul edilmemiştir.

Müttefik Birlikleri 1 Temmuz 1946 tarihinde Endonezya’yı Hollanda birliklerine teslim etmiştir. Bu tarihten sonra Endonezya Cumhuriyet Ordusu’nun, Hollanda birliklerine karşı bağımsızlık mücadelesi başlamıştır.

Çatışmalar ve barış görüşmeleri ile geçen 3 yılın ardından BM ve ABD’nin aracılığıyla 1949 yılında Hollanda, Endonezya’dan çekilmeyi kabul etmiş ve Endonezya’nın bağımsızlığını 26 Aralık 1949 tarihinde tanımıştır.

Endonezya’nın ilk Devlet Başkanı bağımsızlık mücadelesinin önde gelen liderlerinden Sukarno, Devlet Başkan Yardımcısı ise yine bağımsızlık liderlerinden Mohammad Hatta olmuştur.

Endonezya, 28 Eylül 1950’de Birleşmiş Milletler’in 60. üyesi olarak örgüte katılmıştır.

1945 yılında çıkarılan geçici Anayasa, 1949’da yenilenmiş ve ilk seçimler 1955 yılında gerçekleştirilmiştir.

Endonezya’nın çeşitli bölgelerinde yaşanan ayrılıkçı ve rejim karşıtı hareketler, Devlet Başkanı Sukarno’nun 1959 yılında anayasayı askıya alarak Devlet Başkanına daha çok güç veren 1945 tarihli geçici Anayasaya dönme kararıyla sonuçlanmıştır.

Sukarno’nun yönetimindeki son dönem olan 1959-1965 yılları “güdümlü demokrasi/guided democracy” olarak adlandırılmıştır.

1965 yılında Endonezya’da ikinci büyük politik örgütlenme olan Endonezya Komünist Partisi’nin silahlı bir grubunun, bir askeri darbe girişimini önleme gerekçesiyle, Endonezya Ordusu’ndan beş generali öldürmesi Endonezya siyasi tarihinde yeni bir dönemi açmıştır.

Bu tarihten itibaren Endonezya Ordusu siyasi hayatta doğrudan rol almaya başlamış ve 1966 yılında Genelkurmay Başkanı olan Tümgeneral Suharto 1967 yılında Devlet Başkanı yapılmıştır. Suharto 1973, 1978, 1983, 1988, 1993 ve 1998 yıllarında yapılan seçimlerde beşer yıllık sürelerle Devlet Başkanlığına seçilmiştir.

Suharto’nun 32 yıllık otoriter yönetim dönemi “Yeni Düzen” olarak adlandırılmıştır. Bu dönem içinde öncelik ekonomik gelişmeye verilmiştir. 1997 Asya mali krizi ve ardından yaşanan gelişmeler Endonezya’da Suharto karşıtı hareketin güçlenmesine yol açmış ve Mayıs 1998 tarihinde Suharto istifa etmek zorunda kalmıştır.

2004 yılında yapılan ilk doğrudan Devlet Başkanlığı seçimlerine dek B.J. Habibie, Abdurrahman Wahid ve ilk Devlet Başkanı Sukarno’nun kızı Megawati Sukarnoputri Devlet Başkanlığı görevinde bulunmuşlardır.

2001-2004 döneminde Megawati hükümetinde Siyaset ve Güvenlik İşlerinden Sorumlu Koordinatör Bakan olarak görev yapan ve Suharto döneminde ordunun reformcu bir generali olarak ön plana çıkan Susilo Bambang Yudhoyono 2004 yılında yapılan seçimlerde Devlet Başkanı ve Yusuf Kalla Başkan Yardımcısı seçilmiştir.

2009 yılındaki Başkanlık Seçimlerine Boedino ile birlikte giren Susilo Bambang Yudhoyono, seçimleri kazanmış ve 2014 yılına kadar Devlet Başkanı olarak görev yapmıştır.

2014 yılındaki Başkanlık seçimlerine eski Devlet Başkan Yardımcısı Yusuf Kalla ile birlikte katılan Başkan adayı ve Cakarta Valisi Joko Widodo, seçimlerden galip ayrılmış ve 20 Ekim 2014 tarihinde görevine başlayarak Endonezya'nın 7. Devlet Başkanı olmuştur.